Garzan Dağları’nın yüksek kesimlerinde, Batman, Siirt ve Bitlis yaylalarında doğal olarak yetişen ve son dönemde hem yerel hem ulusal basında adı sıkça anılan “Zûzûbax” otu, ciddi bir yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.
Yüksek rakımlı, taşlık ve sert topraklarda; kayaların çatlaklarında yetişen bu değerli bitki, yalnızca bölgeye özgü olmasıyla değil, aynı zamanda halk arasında şifalı özellikleriyle de bilinmektedir. Boyu ortalama 30-60 cm arasında değişen Zûzûbax, son yıllarda artan talep nedeniyle doğadan kontrolsüz şekilde toplanmaktadır.
Bugün kilosu 13000 TL’ye kadar ulaşan bu bitki, bazı köylüler için önemli bir geçim kaynağı haline gelmiş durumda. Ancak bu ekonomik değer, beraberinde büyük bir tehdidi de getirmektedir: bilinçsiz ve sürdürülemez toplama.
Zûzûbax otu genellikle küçük demetler halinde satılmakta, tüketiciler tarafından kaya tuzuyla ezilerek toz haline getirilmektedir. Özellikle ayran başta olmak üzere birçok yemekte baharat olarak kullanılan bu bitki, yöre mutfağının vazgeçilmezleri arasında yer almaktadır.
Ancak en büyük sorun, bu bitkinin soğanıyla birlikte sökülmesidir. Bu yöntem, bitkinin yeniden çoğalmasını engellemekte ve doğal döngüsünü tamamen kesmektedir. Bu şekilde devam edilmesi halinde, Zûzûbax’ın doğadaki varlığı kısa sürede tamamen yok olabilir.
Şifa Kaynağı Ama Korunmazsa Kaybolacak
Yöre halkı tarafından birçok hastalığa iyi geldiği belirtilen Zûzûbax otunun;
Romatizmal rahatsızlıklara iyi geldiği
Yaraların iyileşmesini hızlandırdığı
Sindirim sistemini desteklediği
Böbrek ve idrar yollarını temizlediği
Ödem atıcı etkisinin bulunduğu
Solunum yolu rahatsızlıklarına karşı faydalı olduğu
gibi pek çok olumlu etkisi dile getirilmektedir.
Ancak bu faydalar, bilimsel çalışmalarla desteklenmeden kesin tedavi yöntemi olarak görülmemelidir. Buna rağmen halk arasında yaygın kullanımı, bitkiye olan talebi her geçen gün artırmaktadır.
Yetkililere Açık Çağrı
Zûzûbax otu bugün artık gramla satılacak seviyeye gelmiştir. Bu durum, doğal dengenin ne denli hızlı bozulduğunu açıkça göstermektedir.
Bu noktada:
Bitkinin toplanması ve satışı kontrol altına alınmalı,
Özellikle soğanıyla sökülmesi kesin şekilde yasaklanmalı,
Kurallara uymayanlara caydırıcı yaptırımlar uygulanmalı,
Bölge halkı sürdürülebilir toplama konusunda bilinçlendirilmelidir
Aksi halde, bugün “altın değerinde” denilen bu bitkiyi yarın yalnızca hatıralarda ve eski anlatılarda bulacağız.
Garzan Dağları’nın bu sessiz çığlığına kulak verilmezse, doğa bir kez daha geri dönüşü olmayan bir kayıp yaşayacaktır.
